Εργαστήριο Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας

17. Τι διαστάσεις πρέπει να έχει μία παγίδα σύλληψης αφεσμών. Εάν τοποθετήσω ένα κομμάτι κηρήθρας, θα βοηθήσει;

16. Έβαλα στην κυψέλη μου έναν βάκιλο που μου είπαν ότι είναι κατάλληλος για την αντιμετώπιση του κηρόσκωρου. Παρατήρησα όμως μεγάλο αριθμό νεκρών μελισσών στην είσοδο. Σχετίζονται οι θάνατοι αυτοί με τον βάκιλο; Το σκεύασμα βάκιλλου που εφάρμοσα είναι το Agree wp (δ-endotoxin/ ενεργός πρωτεΐνη υπό μορφή κρυστάλλων του bacillus thuringiensis strain gc-91 (var kurstaki/aizawai) 3.8 ββ ή 25000IU/mg). Βοηθητικές ουσίες 96,2%β/β, της εταιρείας syngeta.

15. Σας στέλνω φωτογραφίες από σφήκες που βρήκα σε μια κυψέλη τριών μελισσών. Οι μέλισσες είχαν εξαφανιστεί και στη θέση τους βρήκα 7 σφήκες να κάνουνε «πάρτυ». Έβαλα σφηκοπαγίδα με δόλωμα και στις τρεις ημέρες κατάφερα να συλλάβω μόνο μια σφήκα. Παρακαλώ πείτε μου με ποιον τρόπο (αν υπάρχει κάποιος) θα μπορούσα να αντιμετωπίσω αυτό το πρόβλημα.

14. Εφόσον λοιπόν το πρόβλημά μας δεν είναι οι σφήκες δεν μπορούμε να καταλάβουμε για ποιο λόγο λιποτάκτησε χειμωνιάτικα το μελίσσι. Ήταν αρκετά δυνατότερο από άλλα του μελισσοκομείου. Όλες οι κυψέλες μας είναι σε βάσεις γύρω στα 50 cm από το έδαφος (ώστε να αποφεύγουμε τα ερπετά, τρωκτικά κλπ). Στο καπάκι κλείσαμε τις τρύπες εξαερισμού με σκληρό αφρολέξ για μόνωση (οι πάτοι είναι με σήτα). Μέσα το συγκεκριμένο είχε τρία πλαίσια μέλι. Από πάνω στα πλαίσια έχουμε βάλει σακουλάκι βανίλια (εμπορίου με θυμόλη μέσα) σε όλα τα μελίσσια.
Μιχάλης Κατσαμάκας.

13. Σ’ ένα από τα μελίσσια μου βρήκα μεγάλους πληθυσμούς από τα έντομα που σας αποστέλλω. Έχουν κάποια σχέση με το μελίσσι, μήπως προκαλούν αναστάτωση ή είναι εχθροί του μελισσιού;

12. Έχω σοβαρά προβλήματα από την Νεκροκεφαλή (Αχερόντια). Τα μελίσσια μου είναι ανάστατα και μερικά έχουν λιποτακτήσει. Τι να κάνω;

11. Παρακαλώ ενημερώστε με από πού να προμηθευτώ το σκεύασμα Β401 που προτείνεται εναντίον του κηρόσκωρου.

10. Μου δώσαν ένα φάρμακο για τον κηρόσκωρο με την ονομασία ΚΟΝΤΡΑΠΙΣ. Μπορώ να το χρησιμοποιήσω, είναι αποτελεσματικό, έχει επιπτώσεις στις μέλισσες και στα προϊόντα τους;

9. Τρέμω με την ιδέα το μικρό σκανθάρι να εμφανιστεί και στη χώρα μας. Πώς το αντιμετωπίζουν οι Αμερικάνοι; Εμείς, είμαστε έτοιμοι για μια τέτοια περίπτωση;

8. Στο νησί μας, τη Μυτιλήνη οι μπάμπουροι ή σκούρκοι είναι μεγάλοι εχθροί των μελισσών. Είναι πολύ μεγάλες σφήκες που αρπάζουν τις μέλισσες και φεύγουν ή τις κλείνουν στη κυψέλη τους. Θα σας παρακαλούσα να μας γράψετε τρόπους να τις αντιμετωπίσουμε.

7. Μπορεί το θειάφι να χρησιμοποιηθεί μέσα στην κυψέλη για να θανατωθεί ο κηρόσκωρος;

6. Στον Καναδά για να αντιμετωπίσουν τον Κηρόσκωρο χρησιμοποιούν μια πρακτική που όπως ισχυρίζονται «δουλεύει εξαιρετικά καλά». Μήπως έχετε σχετικές πληροφορίες ώστε να αξιοποιήσουμε και εμείς αυτή την δυνατότητα;

5. Μέσα Σεπτεμβρίου επισκέπτομαι τα μελίσσια μου και βρήκα μια κυψέλη εντελώς άδεια από μέλισσες. Μπαινόβγαιναν σ’ αυτή μερικές σφήκες και στα πλαίσια υπήρχε αρκετό μέλι το οποίο τρύγησα. Μπορείτε να μου εξηγήσετε τι μπορεί να συνέβη;

4. Στη Κρήτη έχουμε μεγάλα προβλήματα από τους μπούμπουρους  ή κοκκινόσβουρους όπως τους λέμε στο νησί μας. Προσωπικά σώθηκα με μια κόλλα που χρησιμοποιείται για την παγίδευση των ποντικιών. Απλώνω την κόλλα σε ένα χαρτόνι καλύτερα σε κόντρα πλακέ βάζω στη μέση το δόλωμα κατά προτίμηση ψάρι ή κιμά και ότι καθίσει πάνω δεν ξανασηκώνεται. Είναι εντελώς ακίνδυνο και παγιδεύει εκατοντάδες σφήκες κάθε ημέρα. Την κόλλα την βρίσκω σε μαγαζιά με ζωοτροφές ή σε μαγαζιά με γεωργικά φάρμακα. Νομίζω ότι αξίζει να το γράψετε στο περιοδικό σας

3. Έχω 50 μελίσσια και παρατήρησα τα παρακάτω:
α) Πέρυσι οι μέλισσες στα βαμβάκια δεν γύρισαν πίσω με αποτέλεσμα να αδυνατίσουν τα μελίσσια.
Β) Φέτος ενώ τα βαμβάκια ήταν αρκετά καλά (τα είχα στην Κοπαίδα) οι μέλισσες δεν πήγαιναν να τα βοσκήσουν καθόλου.
Μήπως έβαλαν άλλο σπόρο χωρίς καούτσο αλλά με εντομοαπωθητικές ουσίες;

2. Στην κυψέλη εμφανίζονται μαύρες γυαλιστερές μέλισσες.

1. Στις μέλισσές  που απέστειλε στο κέντρο μελισσοκομίας της Χαλκιδικής βρέθηκαν τριουγκουλίνες . Μπορείτε να γράψετε κάτι γι’ αυτές και ιδιαίτερα πώς να τις αντιμετωπίσω;

Οι πληροφορίες που έχουμε για την αποτελεσματικότητα των παγίδων σύλληψης αφεσμών προέρχονται από τη διεθνή βιβλιογραφία καθώς δεν υπάρχουν πειραματικά αποτελέσματα από αντίστοιχη έρευνα για τις ελληνικές φυλές μελισσών. Υπάρχουν όμως γενικοί κανόνες που μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα τέτοιων παγίδων.
Το μέγεθος της παγίδας μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο καθώς οι ανιχνεύτριες μέλισσες αναζητούν την καταλληλότερη θέση προκειμένου τελικά θα εγκατασταθεί το μελίσσι. Οπότε μια πολύ μικρή ή πολύ μεγάλη παγίδα ίσως να μην είναι αρκετά ελκυστική. Συνηθέστερα χρησιμοποιούνται κυψέλες κανονικές ή μικρές των 5 πλαισίων. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν καλάθια ανάστροφα τοποθετημένα ή κρεμασμένα. Διαστάσεις για κωδωνοειδείς παγίδες που χρησιμοποιήθηκαν με επιτυχία είναι περίπου 40cm ύψος, 40cm διάμετρος στο επάνω μέρος και 26cm στο κάτω μέρος. Ο όγκος μιας τέτοιας κατασκευής είναι κατά προσέγγιση 31 λίτρα. Μικρότερος όγκος (24 λίτρα) δεν είχε τόσο ικανοποιητικά αποτελέσματα. Στο σημείο της ένωσης της βάσης με τα τοιχώματα, ανοίγεται μία είσοδος 3 περίπου εκατοστών
Το υλικό είναι προτιμότερο να είναι ξύλο ή πολτός ξύλου ή πολτός συμπιεσμένου χαρτιού. Το πλαστικό δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό.
Επίσης η τοποθέτηση των παγίδων είναι καλύτερα να γίνεται σε σημεία προφυλαγμένα από βροχές, αέρα, πολύ ήλιο, ενώ καλό είναι να βρίσκονται και σχετικά υπερυψωμένα (3 μέτρα) παρά στο έδαφος. Η ανύψωση των παγίδων θα αποτρέψει την παρουσία και άλλων εισβολέων, όπως των ποντικιών.
Τέλος καθοριστικό ρόλο θα παίξει και η παρουσία κάποια προσελκυστικής ουσίας. Η φερομόνη βασίλισσας αποτελεί ένα καλό δόλωμα, η παρουσία της οποίας μπορεί να προσελκύσει ακόμα και μικρές ομάδες μελισσών, πιθανότατα ανιχνευτριών ή παραπλανημένων. Η φερομόνη όμως αυτή δε βρίσκεται στην ελληνική αγορά και η προμήθειά της από το εξωτερικό είναι δύσκολη. Εναλλακτικά προτείνεται η χρήση λεμονιού ή μελισσόχορτου ή άρωμα (εσάνς) μελισσιού στο εσωτερικό της κυψέλης. Για το σκοπό αυτό κυκλοφορούν στην αγορά εμπορικά σκευάσματα με τέτοιες ιδιότητες. Έχει βρεθεί επίσης ότι η παρουσία παλαιών κηρηθρών λόγω των οσμών που φέρουν μπορούν να προσελκύσουν. Καλό είναι όμως να αποφεύγονται καθώς είναι εύκολο να προσβληθούν από κηρόσκωρο ή να αποτελέσουν ακόμα και εστία μόλυνσης. Έτσι απουσία φερομόνης βασίλισσας, και κηρηθρών, η προτιμότερη λύση είναι η χρησιμοποίηση μιας κυψέλης που πριν είχε εγκατασταθεί μελίσσι (για να εκμεταλλευτούμε τις φερομόνες που αφήνει) και στη συνέχεια επίχρισμα εσωτερικά με κερί και μελισσόχορτο ή λεμόνι.   

Ο Bacillusthuringiensis είναι βακτήριο το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί στη διαχείριση εχθρών στη γεωργία. Υπάρχουν πολλά στελέχη του συγκεκριμένου βακτηρίου που χρησιμοποιούνται κατά περίπτωση για διαφορετικούς στόχους. Για παράδειγμα ο B.t. israelensisχρησιμοποιείται εναντίον των κουνουπιών, ο B.t. kurstakiεναντίον διαφόρων τύπων λεπιδόπτερων ενώ ο B.t. sandiegoεναντίον σκαθαριών. Για να είναι αποτελεσματικός πρέπει να καταναλωθεί από τα έντομα – στόχους όταν αυτά είναι στο στάδιο της ανάπτυξής τους καθώς τα ακμαία, τέλεια έντομα είναι συνήθως απρόσβλητα. Ο συγκεκριμένος βάκιλος έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν και ως μέτρο περιορισμού του κηρόσκωρου. Σε σχετικά πειράματα που ανακοινώθηκαν στο 2ο Πανελληνιο Εντομολογικό Συνέδριο, 1989 από Τσέλιο και Θρασυβούλου, ο BacillusthuringiensisBerliner, Σερότυπος V, με εμπορικό όνομα Β-401 από την εταιρεία Sandoz, βρέθηκε αποτελεσματικός εναντίον του κηρόσκωρου σε κηρήθρες που ραντίστηκαν με το διάλυμα Β-401 στο νερό (1:20). Το μόνο μειονέκτημα που αναφέρθηκε ήταν οι καθυστέρηση της βασίλισσας για ωοτοκία στις συγκεκριμένες κηρήθρες για 5 – 6 ημέρες. Στη συνέχεια, η εξέλιξη του γόνου ήταν φυσιολογική και δεν εμφανίστηκαν άλλα συμπτώματα τοξικότητας.

Το συγκεκριμένο στέλεχος που αναφέρετε (B.t. kurstaki/aizawai) χρησιμοποιείται εναντίον του κηρόσκωρου και δεδομένου ότι στόχος είναι τα λεπιδόπτερα και όχι τα Υμενόπτερα, δεν αναμένεται τοξικότητα στις μέλισσες. Παρ’ όλ’ αυτά σύμφωνα με το EPA (Environmental Protection Agency) , το στέλεχος B.t. aizawai αναφέρεται ως ισχυρά τοξικό για τις μέλισσες (LD50 = 15 mg/kg βάρος σώματος). Η επίδραση του συγκεκριμένου στελέχους πιθανόν να χρειάζεται περισσότερη διερεύνηση προτού χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια στα μελίσσια. Προτιμήστε για την καταπολέμηση του κηρόσκωρου τη χρήση καταψύκτη.

 

 

 

 

Φωτ. 1. Αρσενική σφήκα του είδους Vespula germanica. Διακρίνονται οι μεγάλες κεραίες, η απουσία κεντριού και το επιπρόσθετο κοιλιακό αρθρο.

Οι φωτογραφίες που μου στείλατε απεικονίζουν αρσενικά άτομα της σφήκας Vespula germanica (μικρή γερμανική σφήκα). Το αρσενικό ξεχωρίζει από το θηλυκό έντομο από τις μεγάλες κεραίες, την απουσία κεντριού και το επιπρόσθετο κοιλιακό άρθρο. Αρσενικές σφήκες εμφανίζονται μόνο το φθινόπωρο. Τη εποχή αυτή η φωλιά των σφηκών διαλύεται και παράγονται αρκετά αρσενικά και θηλυκά έντομα τα οποία συζευγνύονται στο έδαφος. Μετά τη σύζευξη τα αρσενικά πεθαίνουν ενώ τα θηλυκά διαχειμάζουν σε καλά προστατευμένα μέρη, ενίοτε κάτω από τα καπάκια των κυψελών μέχρι την επόμενη άνοιξη οπότε θα ξεκινήσουν από μόνα τους μια καινούργια φωλιά. Σύμφωνα με τα παραπάνω οι σφήκες τις οποίες εντοπίσατε στην άδεια κυψέλη βρέθηκαν εκεί τυχαία, ίσως μετά την εγκατάλειψη της κυψέλης. Η κυψέλη πιθανό να εγκαταλείφθηκε για κάποια άλλα αιτία όχι όμως από την «εισβολή» των σφηκών.

Οι συνθήκες που περιγράψετε για το μελίσσι (δυνατό, πάνω από το έδαφος, κλπ) και με την υπόθεση ότι περιορίσετε και την είσοδο για να αποφύγετε τα ποντίκια, μειώνουν σημαντικά τις πιθανότητες χειμωνιάτικης λιποταξίας. Άλλες πιθανές αιτίες λιποταξίας τις οποίες κάποιος θα μπορούσε να επικαλεστεί είναι η έντονη ενόχληση από τις νεκροκεφαλές (Αχερώντια). Οι πεταλούδες αυτές είναι νυκτόβιες εφορμούν στις κυψέλες για να φάνε μέλι παράγοντας ήχους υψηλής συχνότητας που ακινητοποιούν τις μέλισσες. Όταν η προσβολή είναι μεμονωμένη οι μέλισσες τις θανατώνουν και ο μελισσοκόμος τις εντοπίζει νεκρές μέσα στην κυψέλη. Όταν όμως η προσβολή είναι μεγάλη οι μέλισσες λιποτακτούν. Άλλη αιτία λιποταξίας μπορεί να είναι η μεγάλη προσβολή από βαρρόα ή τα φάρμακα που χρησιμοποιεί ο μελισσοκόμος για την αντιμετώπισή της. Ιδιαίτερα η εκτεταμένη χρήση μη εγκεκριμένων σκευασμάτων με έντονη οσμή πιθανό να διώξει τις μέλισσες από την φωλιά τους. Η συνεχή παρουσία ζαχαροζύμαρου με την ενσωματωμένη θυμόλη αλλάζει την οσμή της κυψέλης  Στα δυνατά μελίσσια η εξάτμιση της θυμόλης από το ζαχοροζύμαρο είναι εντονότερη και αυτό πιθανό να έχει ως αιτία την εγκατάλειψη της κυψέλης.  

Τα έντομα που μας στείλατε είναι μικρές κατσαρίδες. Η ζημιά που κάνουν σε ένα μελίσσι είναι αμελητέα αλλά με τη μυρωδιά και τα περιττώματα που αφήνουν πιθανό να επηρεάσουν το μέλι .
Οι κατσαρίδες μπορούν να βρεθούν σε αδύνατα μελίσσια. Οι ενήλικες βρίσκονται μεταξύ των καλυμμάτων της κυψέλης ενώ οι μικρές (τα ατελή τους στάδια) κρύβονται μέσα στα κελιά. Τα έντομα αυτά δαγκάνουν τις κηρήθρες, μασούν τα φύλλα κηρήθρας και γεννούν τα αυγά τους στις κηρήθρες. Οι μικρές τρώνε και μέλι. Οι ενήλικες τρώνε μέλι, γύρη και νεκρές μέλισσες.
Ο καλύτερος τρόπος να τις αντιμετωπίσετε είναι τα δυνατά μελίσσια, οι καθαρές κυψέλες και ο περιορισμός των πλαισίων έτσι ώστε οι μέλισσες να φθάνουν σε οποιονδήποτε σημείο της κυψέλης για να αντιμετωπίσουν τις κατσαρίδες.

Η πεταλούδα αυτή (εικ. 3) αναστατώνει το μελίσσι, τα μετατρέπει σε επιθετικά και αρκετά εγκαταλείπουν την κυψέλης τους. Σε αδύνατα μελίσσια μπαίνει και βγαίνει χωρίς κανένα πρόβλημα, ενώ σε δυνατά τη θανατώνουν όταν πλέον έχει χορτάσει. μάλιστα της σκίζουν την κοιλιά και ρουφούν το κλεμμένο μέλι. Δεν επιτίθεται όταν στη περιοχή υπάρχει φωτισμός ή δυνατό φεγγάρι.

Εικόνα 3. Η Αχερόντια ονομάζεται και Νεκροκεφαλή γιατί έχει σχεδιασμένη στο θώρακά της μια νεκροκεφαλή

 

Οι μέλισσες για να την αντιμετωπίσουν περιορίζουν την είσοδο της φωλιάς τους με πρόπολη τόσο όσο χωράνε μόνο αυτές. Την πρόπολη αυτή, οι μελισσοκόμοι δεν πρέπει να την απομακρύνουν, αντίθετα εάν δεν υπάρχει πρόπολη στις εισόδους θα πρέπει να τις στενεύσουν και να συνενώσουν τα αδύνατα μελίσσια τους. Εάν τα μέτρα αυτά δεν είναι αρκετά και η ενόχληση συνεχίζει να είναι έντονη, το μόνο που απομένει είναι η μεταφορά του μελισσοκομείου σε μια άλλη περιοχή.

Το Β401 είναι εγκεκριμένο σκεύασμα εναντίον του κηρόσκωρου μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στην αποθήκη όσο και μέσα στην κυψέλη. Οι κηρήθρες θα πρέπει να ψεκαστούν καλά ώστε να προστατευθούν από το κηρόσκωρο. To σκεύασμα το εμπορεύεται η μελισσοκομική εταιρεία ΑΝΕL STANDARD Ε.Ε. ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ& ΣΙΑ απ’ όπου και μπορείτε να το προμηθευτείτε.

Το σκεύασμα αυτό είναι το γνωστό διβρωμοαιθάνιο για το οποίο έγινε αρκετός τηλεοπτικός θόρυβος πριν περίπου ένα χρόνο. Είναι απαγορευμένη  ουσία για τη μελισσοκομία, αφήνει υπολείμματα στα προιόντα κυψέλης τα οποία είναι επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία και δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Χρησιμοποιείστε χαμηλές θερμοκρασίες (καταψύκτες) ή το βιολογικό σκεύασμα Β-401 για να προστατεύσετε τις κηρήθρες.

Η αντιμετώπιση του σκανθαριού είναι δύσκολη. Απαιτούνται δυνατά μελίσσια, συμπαγή ώστε οι μέλισσες να καλύπτουν καλά τα πλαίσια, καλές και νέες βασίλισσες οι οποίες θα διατηρούν υψηλούς πληθυσμούς και πετυχημένη αντιμετώπιση της βαρρόα.

Πέραν από τα βασικά αυτά μέτρα προστασίας οι αμερικάνοι μελισσοκόμοι χρησιμοποιούν ειδικές παγίδες που αναπτύχθηκαν για τη σύλληψη του σκανθαριού. Οι παγίδες αυτές τοποθετούνται στη βάση της κυψέλης. Χρησιμοποιούν επίσης το σκεύασμα Check-mite Strips (κουμαφώς) και ραντίζουν με δηλητήρια το έδαφος μπροστά από τις κυψέλες για να εμποδίσουν την μεταμόρφωση του εντόμου.

Στη χώρα μας δυστυχώς είμαστε ανοργάνωτοι και καθόλου έτοιμοι για μια τέτοια προσβολή. Φοβάμαι ότι το σκανθάρι θα μας βρει κυριολεκτικά να ……..απολαμβάνουμε το βαθύ μας ύπνο.

Η άποψή μου, είναι να σταλεί αμέσως έλληνας επιστήμονας στο εξωτερικό σε περιοχές που υπάρχει το σκανθάρι, να δει από κοντά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μελισσοκόμοι και να εκπαιδευτεί στις μεθόδους αντιμετώπισης. Ο επιστήμονας αυτός να βρίσκεται σε συνεχή επαφή με τους συναδέλφους του στις προσβεβλημένες περιοχές και να συντονίσει μελλοντικά την προσπάθεια αντιμετώπισης.

Χρήματα για τον σκοπό ασφαλώς μπορούν να παρθούν από τον κανονισμό. Είναι ήδη γνωστό ότι ξοδεύουμε αρκετές χιλιάδες ευρώ κάθε χρόνο σε μισθούς. Ας δοθεί επιτέλους και ένας ακόμη μισθός που να πιάσει τόπο και πραγματικά να βοηθήσει την ταλαίπωρη μελισσοκομία.

Οι μπάμπουροι, σκούρκοι ή σερσένια είναι μεγάλες σφήκες (Vespa orientalis & Vespa crabro) (εικ. 1)που βρίσκονται σε πολλά ελληνικά νησιά και προξενούν ζημιές όχι μόνο τρώγοντας μέλισσες αλλά περιορίζοντας όπως λέτε τη δραστηριότητά τους.

 

 

 

 

Εικόνα 1.  Μέλισσα επιτίθεται σε σφήκα (φωτ. Κώστα Κουτσούκου)

Οι μέλισσες για να προστατεύσουν τη φωλιά τους διατηρούν μεγάλο αριθμό φρουρών μελισσών και είναι περισσότερο επιθετικές (αμυντικές). Ο περιορισμός των μελισσών στις κυψέλες τους είναι συμπεριφορά προστασίας των μελισσών και παρατηρείται όταν οι σφήκες βρίσκονται σε μεγάλους αριθμούς. Είναι φανερό ότι οι μέλισσες έχουν το δικό τους σύστημα προστασίας και άμυνας εναντίον των σφηκών. Ο μελισσοκόμος θα πρέπει να βοηθήσει τις μέλισσες στην προσπάθειά τους αυτή με τα παρακάτω μέτρα:
α) Να διατηρεί δυνατά μελίσσια τα οποία αντιμετωπίζουν καλύτερα τις σφήκες.
β) Να διατηρήσει την τοπική φυλή μελισσών η οποία έχει προσαρμοστεί στην αντιμετώπιση της σφήκας.
γ) Να μην καταστρέφει τα φράγματα πρόπολης που φτιάχνουν οι μέλισσες μπροστά στη κυψέλη (εικ. 2).
δ) Να περιορίσει τον αριθμό των σφηκών στην περιοχή του με καταστροφή των συζευγμένων θηλυκών τέλος φθινοπώρου ή όταν ξεχειμωνιάζουν πριν σχηματίσουν τις φωλιές τους. Δυστυχώς δεν υπάρχει μέχρι στιγμής γνωστός τρόπος προσέλκυσης και καταστροφής των σφηκών για αυτό και θα πρέπει να τις αναζητήσετε στις θέσεις ξεχειμωνιάσματος.
Το καλοκαίρι όταν  σχηματιστούν οι αποικίες των σφηκών ο αριθμός τους περιορίζεται με α) εντοπισμό και καταστροφή των φωλιών, β) παγίδευση των εντόμων και γ) δηλητηρίαση του γόνου τους.

Οι σφηκοφωλιές εντοπίζονται από την κατεύθυνση πετάγματος των σφηκών και η καταστροφή τους γίνεται με εντομοκτόνο. Μοναχικές σφήκες παγιδεύονται με δηλητηριασμένα δολώματα ψαριού ή κρέατος που τοποθετούνται σε αυτοσχέδιες ή έτοιμες παγίδες που αγοράζει κανείς από μελισσοκομικά καταστήματα. Τέλος δηλητηρίαση του γόνου γίνεται με προσθήκη κάποιου δηλητηρίου σε κρέας ή ψάρι που δεν σκοτώνει τις σφήκες αμέσως. Μεταφέροντας την μολυσμένη τροφή στη φωλιά της, η σφήκα γίνεται αιτία καταστροφής μέρους του γόνου. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε τα δηλητηριασμένα δολώματα να μην καταναλωθούν από ζώα ή πουλιά της περιοχής.

Για περισσότερες πληροφορίες διαβάστε το βιβλίο του αείμνηστου Γιάννη Ρέρρα, «Σφήκες»

 

 

 

 

Εικόνα 2. Μην καταστρέφετε τα φράγματα πρόπολης που έκτισαν οι μέλισσες μπροστά στην κυψέλη τους για να την προφυλάξουν από τις σφήκες ή από άλλους εχθρούς (φωτ. Παπαχριστοφόρου )

Όχι. Το θειάφι χρησιμοποιείται μόνο στην αποθήκη για την προστασία των άδειων κηρηθρών και ποτέ μέσα στην κυψέλη. Όταν το μελίσσι έχει τόσα πλαίσια όσα μπορεί να καλύψει, αυτοπροστατεύεται και διώχνει τον κηρόσκωρο. Μην αφήνετε λοιπόν περισσότερα πλαίσια στο μελίσσι για να μην έχετε προβλήματα από τον κηρόσκωρο.

Πράγματι στο σχετικό διαδικτυακό κόμβο αναγράφεται η παρακάτω σχετική πληροφορία.

Σε ένα δίλιτρο πλαστικό μπουκάλι με πώμα, δημιουργούν μια τρύπα διαμέτρου 3-4 εκατοστά στη βάση του λαιμού. Τοποθετούν μέσα σ’ αυτό ένα ποτήρι νερό, μισό ποτήρι ξύδι, ένα με μισό ποτήρι ζάχαρη και μια φλούδα μιας μπανάνας. Αφήνουν το μίγμα 3-4 ημέρες να «στρώσει» και όταν ένα έτοιμο το κρεμούν μαζί με άλλα ίδια κοντά στις κυψέλες. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο http://www.beeworks.com/waxmoth.htm.

Το διάλυμα αυτό προσελκύει όχι μόνο τον κηρόσκωρο αλλά και τις σφήκες. Απομένει λοιπόν να δοκιμαστεί την κατάλληλη εποχή (Άνοιξη-Καλοκαίρι).

Από ότι περιγράφετε φαίνεται ότι το μελίσσι λιποτάκτησε. Δηλαδή εγκατέλειψε την κυψέλη για κάποιο λόγο. Ο λόγος αυτός πιθανό να ήταν μια συνεχή ανησυχία του μελισσιού από  ποντίκι, σφήκες, μυρμήγκια, το έντομο Αχερώντια (νεκροκεφαλή) κ.ά. Πιθανό επίσης να είχε μεγάλη προσβολή από βαρρόα. Θα πρέπει να απομακρύνετε αμέσως τα πλαίσια με το μέλι γιατί θα προκληθεί λεηλασία στο μελισσοκομείο σας.

Πράγματι είναι μια καλή παγίδα η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιοριστεί το πρόβλημα των σφηκών. Για το θέμα αυτό γράφτηκε αναλυτικό άρθρο στη Μελισσοκομική Επιθεώρηση το έτος 2004, τεύχος Ιαν.-Φεβρ. σελ. 51. Το άρθρο αυτό συνοδεύεται από φωτογραφίες που δείχνουν εκατοντάδες παγιδευμένες σφήκες στην «κόλλα».

Από ότι γνωρίζω δεν υπάρχει σπόρος βαμβακιάς εμποτισμένος με εντομοαπωθητικές ουσίες.

Μαύρες και γυαλιστερές είναι οι μέλισσες που για κάποια αιτία έχασαν το τρίχωμά τους.  Οι μέλισσες αυτές εμφανίζονται στις εξής περιπτώσεις:

α) Ταλαιπωρία των μελισσών σε συγκεκριμένες καλλιέργειες όπως ο ηλίανθος, τα βαμβάκια, η παρατεταμένη νεκταροέκκριση της καστανιάς  κ.ά.

β) Δηλητηριάσεις από φυτοφάρμακα. Οι μέλισσες μπορούν να πετάξουν, δεν σέρνονται ούτε κουβαριάζονται στα χόρτα.

γ) Τροφοδηλητηριάσεις. Παρατηρείται αυξημένος αριθμός νεκρών μελισσών μπροστά στην κυψέλη. Η διάγνωση γίνεται με αναγνώριση του είδους των γυρεόκοκκων που βρίσκονται στο στομάχι των μελισσών

δ) Γενετική μετάλλαξη (mutation). Παρατηρείται σε ένα ή δύο μελίσσια και όχι στο σύνολο των μελισσιών του μελισσοκομείου.

ε) Προσβολή από τον ιό της παράλυσης. Οι μέλισσες μπορούν να πετάξουν αλλά δέχονται επιθέσεις από άλλες μέλισσες οι οποίες τις σύρουν έξω από την κυψέλη. Στην ίδια κυψέλη πιθανό να παρατηρηθούν και άλλες μέλισσες να μην  μπορούν να πετάξουν αλλά να σέρνονται μπροστά στην κυψέλη, να κουβαριάζονται στα χόρτα, στο εσωτερικό καπάκι ή κάτω από τα πλαίσια και να έχουν τρεμούλιασμα των φτερών και παράλυση των πίσω ποδιών. 

Πράγματι από την φωτογραφία που μας απέστειλε η επόπτρια του κέντρου μελισσοκομίας κα Στέλλα Γεροχύμου τα έντομα είναι τριουγκουλίνες. Η κα Γεροχύμου μας γράφει σχετικά:

«Τις μέλισσες έφερε μελισσοκόμος ο οποίος έχει τοποθετημένα τα μελίσσια του στην περιοχή της Καστοριάς. Δεν παρατήρησε κάποια απώλεια μελισσών αλλά οι μέλισσες κάνουν όπως είπε σπασμωδικές κινήσεις σαν να θέλουν να καθαρίσουν τον θώρακα τους. Είναι δύσκολο να αποσπασθούν από τις μέλισσες. Υπάρχουν μέλισσες που είναι σκεπασμένες από αυτά. Σε μια κυψέλη έβαλε Μαβρίκ δοκιμαστικά αλλά δεν επηρεάσθηκαν καθόλου. Κάποιος άλλος μελισσοκόμος ανέφερε ότι πριν από χρόνια παρουσιάστηκε στην Κοζάνη και τα μελίσσια θεραπεύτηκαν μόνα τους μετά από κάποιο διάστημα».

Εικ. 2. Τριουγκουλίνες που βρέθηκαν να παρασιτούν σε μέλισσες της Καστοριάς (φωτ. Σ. Γεροχύμου, επόπτρια κέντρου μελισσοκομίας Χαλκιδικής)

Οι Τριουγκουλίνες είναι τα ατελή στάδια ενός σκαθαριού που ανήκει στην οικoγένεια Meloidae.  Τα ακμαία έντομα προκαλούν στους ανθρώπους φλύκταινες (blister beetles) και είναι φυτοφάγα. Οι Τριουγκουλίνες βρίσκονται στα άνθη και από εκεί μεταφέρονται στις μέλισσες. Μερικές φορές μαζεύονται όλες μαζί σε κλαδιά, ελευθερώνουν χημικές ουσίες που προσελκύουν μέλισσες, κυρίως αγριομέλισσες οι οποίες ξεγελιόνται και τις πλησιάζουν (εικ. 3). Οι μέλισσες πεθαίνουν γρήγορα με σπασμωδικές κινήσεις. Ο μελισσοκόμος θα πρέπει να αποφεύγει την εγκατάσταση μελισσιών σε περιοχές που παρουσιάστηκαν τριουγκουλίνες. Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη θεραπεία για την αντιμετώπιση τους μέσα στην κυψέλη. Προτείνεται να χρησιμοποιήσετε σκευάσματα τα οποία εφαρμόζονται εναντίον της βαρρόα με μορφή ψεκασμού ή επίπασης με ζάχαρη άχνη.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Εικ. 3. α) Οι τριουγκουλίνες συναθροίζονται σε κλαδί, ελευθερώνοντας προσελκυστικές ουσίες (αλλομόνες) για τις μέλισσες. β) Μια μέλισσα καλυμμένη από προνύμφες του σκαθαριού.